Międzynarodowa integracja gospodarcza polega na tworzeniu jednolitego, scalonego wewnętrznie organizmu gospodarczego. Integracja gospodarcza nie jest procesem, w którym jedna strona musi stracić, aby druga mogła zyskać. Głównym celem integracji gospodarczej jest stała poprawa warunków życia i pracy obywateli. Unia dąży do jej osiągnięcia poprzez likwidację istniejących barier i nierówności rozwoju gospodarczego, rozwój związków, przynoszących państwom członkowskim konkretne korzyści gospodarcze, oraz wzmocnienie spójności społecznej i solidarności ekonomicznej państw.

Osiągnięcie przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej z ekonomicznego punktu widzenia wymaga kontynuacji podjętych reform gospodarczych, jak również uporządkowania prawa gospodarczego oraz przekształceń organizacyjnych, własnościowych i restrukturyzacyjnych po to, by sprostać konkurencji w Unii Europejskiej.

Efekty gospodarcze przystąpienia Polski do Unii Europejskiej

Członkostwo Polski w Unii nie narazi od razu polskich przedsiębiorców na ostrą konkurencję ze strony firm z Unii. Przystępowanie Polski do Unii jest i będzie procesem stopniowym, a nie gwałtownym. Po uzyskaniu członkostwa nastąpi okres przejściowy, pozwalający polskim podmiotom na pełne włączenie się w obieg rynku wewnętrznego Unii.

W roku 1986 r. do Unii Europejskiej przystąpiły Hiszpania i Portugalia, w których PKB był niższy od średniego w UE, czyli sytuacja była zbliżona do naszej. Kraje te odniosły korzyści gospodarcze poprzez zwiększenie inwestycji zagranicznych, silniejszą dyscyplinę monetarną, pomoc w modernizacji przemysłu i dostęp do rynku Unii.

Świadczenie usług i zakładanie przedsiębiorstw

Według postanowień Układu Europejskiego, czyli umowie o stowarzyszeniu Polski z Unią Europejską, kraje członkowskie Wspólnot przyznają polskim firmom i obywatelom prawo zakładania przedsiębiorstw oraz prowadzenia działalności gospodarczej przede wszystkim na zasadach tzw. samozatrudnienia. Samozatrudnienie oznacza prowadzenie zarejestrowanej działalności. Prawo zakładania przedsiębiorstw dotyczy wszelkiej działalności. Kraje członkowskie zobowiązują się jednocześnie do traktowania takich przedsiębiorstw nie gorzej od własnych przedsiębiorstw i obywateli.

Nasz kraj zobowiązał się stopniowo wdrażać w stosunku do firm i obywateli państw Wspólnot podobne rozwiązania. Ponadto Układ Europejski przewiduje możliwość zastosowania przez Polskę klauzuli ochronnej, tj. wprowadzania czasowych ograniczeń w rozpoczynaniu działalności gospodarczej przez podmioty z krajów członkowskich Wspólnot, nie musimy się więc obawiać natychmiastowej konkurencji ze strony firm unijnych.

Czy po przystąpieniu do UE w Polsce wzrosną podatki?

W procesie harmonizacji podatkowej państwa członkowskie nie mogą nakładać na towary pochodzące z innych państw członkowskich żadnych bezpośrednich lub pośrednich podatków większych niż obowiązujące na terytorium ich państwa. Traktat o Wspólnocie Europejskiej zakłada ujednolicenie podatku obrotowego, akcyzowego i innych podatków pośrednich. Dotyczy to więc podatku od wartości dodanej (Vat) i podatku od wyrobów konsumpcyjnych (akcyza).

Polityka wobec małych i średnich przedsiębiorstw

Tworzenie jednolitego rynku wewnętrznego spowodowało sformułowanie jednolitej strategii Unii w stosunku do małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). Obejmuje ona koordynację działań na szczeblu UE, mających na celu poprawę środowiska gospodarczego, w którym małe i średnie przedsiębiorstwa funkcjonują, oraz różnorodne formy pomocy sprzyjającej ich rozwojowi. Małe przedsiębiorstwo to firma, która zatrudnia mniej niż 50 pracowników, ma roczny obrót poniżej 7 mln euro lub całkowity bilans roczny nieprzekraczający 5 mln euro. Średnie przedsiębiorstwo to firma zatrudniająca mniej niż 250 osób. Jego roczne obroty nie mogą przekraczać 40 mln euro lub bilans roczny nie może być wyższy niż 27 mln euro. Ponadto zarówno małe, jak i średnie przedsiębiorstwo musi spełniać kryterium niezależności.

Podstawowym instrumentem polityki UE wobec małych i średnich przedsiębiorstw są programy pomocowe, wspierające dostosowanie się przedsiębiorstw do wymogu rynku wewnętrznego (czyli rynku Unii Europejskiej). Pomoc finansowa państw członkowskich obejmuje inwestycje materialne i niematerialne (transfer technologii), usługi doradczo-szkoleniowe, prace badawczo-rozwojowe, tworzenie nowych miejsc pracy, ochronę środowiska naturalnego i inne.

Na czy polega pomoc z Unii Europejskiej dla Polski i jak ją uzyskać?

Co to są fundusze przedakcesyjne?

Fundusze przedakcesyjne są to środki bezzwrotnej pomocy finansowej udzielanej Polsce przez Unię Europejską, przed naszym wstąpieniem do UE. Ich najważniejszym zadaniem jest przygotowanie Polski do członkostwa w UE oraz pomoc w wyrównywaniu różnic gospodarczych i społecznych między Polską a krajami Unii. W Polsce funkcjonują trzy fundusze przedakcesyjne. Są to PHARE, ISPA, SAPARD. Pomoc finansowa kierowana jest głównie do instytucji zaangażowanych w proces integracji z Unią oraz takich, które realizują założenia i programy zgodne z polityką Unii.

Pierwszy z nich, program PHARE jest największym z funduszy przedakcesyjnych, z których korzysta Polska (ale też inne państwa kandydujące z Europy Środkowej i Wschodniej). Działa w Polsce od 1990 r. Początkowo jego zadaniem było wspieranie przemian gospodarczo-społecznych w Polsce i na Węgrzech. Szczególny nacisk położono na rozwój sektora prywatnego i właśnie z tego funduszu przedsiębiorcy mogą otrzymać największe wsparcie.

W ramach drugiego z programów - ISPA - wspiera się głównie inwestycje w zakresie ochrony środowiska oraz transportu. Składany projekt powinien być na tyle duży, by jego realizacja wywarła znaczący wpływ na rozwój gospodarczy i dlatego przyjęto, że koszt jednego przedsięwzięcia nie może być niższy niż 5 mln euro.

Trzeci - program SAPARD, natomiast, został uruchomiony ze względu na duże braki w rozwoju gospodarczym na obszarach wiejskich na terenie wszystkich państw kandydujących. Ze środków tego funduszu finansowane są ponadto inwestycje w rolnictwie i przemyśle spożywczym.

Przedstawione poniżej możliwości uzyskania wsparcia z niektórych funduszy stanowią tylko ułamkową część, gdyż przedstawienie całości zagadnienia ze względu na jego dużą różnorodność oraz odrębność postępowań i procedur byłoby w tym miejscu utrudnione, a nawet niemożliwe.

Z programu PHARE pomoc podzielona jest na poszczególna lata. Są to: PHARE 2000, PHARE 2001, PHARE 2002, PHARE 2003. Rok przy nazwie funduszu informuje o tym, kiedy została zawarta umowa między rządem polskim i Komisją Europejską o realizacji programu, a nie rok realizacji projektów. W związku ze skomplikowanym procesem przygotowania procedury wdrożeniowej jesienią tego roku uruchomiony zostanie dopiero Phare 2002. W każdym roku wartość środków dostępnych dla Polski jest inna, przewiduje się, iż ich wartość w ramach alokacji w 2003 wyniesie ok. 450 mln euro. Najpełniejszym zbiorem informacji o środkach pomocowych dla małych i średnich przedsiębiorstw jest Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości www.parp.gov.pl, na której stronach internetowych można znaleźć informacje o warunkach uzyskania dotacji przewidzianych w programach, które były, są i będą wkrótce realizowane. Jest tam również czynny punkt informacyjno-doradczy, gdzie praktycy udzielają informacji oraz doradzają, w jaki sposób postępować, aby uzyskać wsparcie (tel. 22-6697044/45/18).

Generalnie można powiedzieć, że nie udziela się pomocy publicznej (a taką jest pomoc z UE) na bieżącą działalność firmy. Chcąc otrzymać wsparcie finansowe z funduszy unijnych, należy najpierw mieć pomysł na rozwój firmy, czyli mieć określone cele i rozpoznane potrzeby, a następnie dobiera się odpowiedni instrument dotacyjny. Przewidziane jest wsparcie finansowe prawie dla wszystkich branż. Można starać się o dotacje np. inwestycyjne, czyli na zakup nowych maszyn i urządzeń, związanych z uruchomieniem działalności innowacyjnej, przeznaczonej na zapewnienie w pracy właściwych warunków bezpieczeństwa i higieny albo na podniesienie swoich kwalifikacji lub pracowników zatrudnionych na etatach. Na stronach Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości znajdują się szczegółowe warunki, na podstawie których będą udzielane dotacje, a także terminy składania wniosków. Znajdują się tam też informacje dotyczące programu "Wstęp do jakości", który przewiduje pomoc na usługi doradczo-szkoleniowe dotyczące projektowania, wdrażania i doskonalenia systemu zarządzania jakością, a także związanych z procedurą oceny zgodności wyrobów, usług, surowców, maszyn, urządzeń, aparatury kontrolno-szkoleniowej oraz kwalifikacji pracowników z odpowiednimi normami krajowymi i międzynarodowymi. Większość programów dotacji dla przedsiębiorstw obecnej edycji powinna ruszyć w czerwcu, a kilka również jesienią 2003 r.

NA  PRZYKŁADZIE  WYBRANYCH  KOMPONENTÓW
postaram się przybliżyć państwu zakres działania i możliwości poszczególnych funduszy.

W ramach programu PHARE - Rozwój Małych i Średnich Przedsiębiorstw może to być:

Program Rozwoju Przedsiębiorstw. Kategoria działań: pomoc przedsiębiorstwom w zwiększeniu ich konkurencyjności i efektywności na rynku poprzez usługi konsultacyjne w zakresie planowania strategii przedsiębiorstwa, planowania inwestycyjnego oraz dokumentacji z tym związanej. Aby uzyskać pomoc w ramach tego komponentu należy złożyć odpowiedni wniosek w tzw. Regionalnej Instytucji Finansującej. Maksymalna kwota dotacji - 5 tys. euro, dotacja pokrywa 60% kosztów kwalifikowanych projektu. Minimalna kwota dotacji - 500 euro. Wzory dokumentów, warunki uczestnictwa oraz procedury postępowania znajdują się na stronach Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości http://www.parp.gov.pl.

Fundusz Dotacji Inwestycyjnych. Kategoria działań - rozwój małych i średnich przedsiębiorstw oraz tworzenie nowych miejsc pracy, zwiększenie konkurencyjności i efektywności małych i średnich przedsiębiorstw na rynku poprzez opracowywanie i realizację programów inwestycyjnych. Maksymalna kwota dotacji - 50 tys. euro, dotacja pokrywa 25% kosztów kwalifikowanych projektu. Minimalna kwota dotacji - 2 tys. euro. Wzory dokumentów oraz szersze informacje na stronach Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Rozwój Zasobów Ludzkich (Wzmocnienie potencjału ludzkiego). Projekty tego typu realizowane są we wszystkich województwach w zakresie przeciwdziałania bezrobociu poprzez wzmocnienie zasobów ludzkich - szkolenia i doradztwo dla bezrobotnych, tworzenie rozwiązań w zakresie rozwoju zatrudnienia w regionie. Odbiorcami są przedsiębiorcy, organizacje pozarządowe, a także sami bezrobotni poprzez uczestniczenie w szkoleniach, warsztatach prowadzonych przez wyspecjalizowane firmy. Kontrakty w ramach tych programów zawierane są przez Polską Agencję Rozwoju Regionalnego (www.parr.gov.pl) lub Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (www.parp.gov.pl).

W ramach programu SAPARD można otrzymać wsparcie

w ramach komponentu Poprawa Przetwórstwa i Marketingu Artykułów Rolnych i Rybnych. Projekty wsparcia muszą dotyczyć restrukturyzacji przedsiębiorstw pod kątem zwiększenia ich konkurencyjności oraz dostosowania do wymogów UE w zakresie Przetwórstwa artykułów pochodzenia zwierzęcego oraz przetwórstwa owoców i warzyw. Odbiorcami są przede wszystkim przedsiębiorstwa rolno-spożywcze oraz grupy producentów rolnych. Więcej informacji można uzyskać w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (www.arimr.gov.pl).

Fundusze strukturalne

Oprócz funduszy przedakcesyjnych, po akcesji naszego kraju możemy skorzystać z pomocy tzw. Funduszy Strukturalnych. Ich zadaniem jest wspieranie restrukturyzacji i modernizacji gospodarek krajów UE. W ten sposób wpływa się na zwiększenie spójności ekonomicznej i społecznej Unii. Fundusze kierowane są do tych sektorów gospodarki i regionów, które bez pomocy finansowej nie są w stanie dorównać do średniego poziomu ekonomicznego UE.

W skład Unii wchodzą regiony dobrze rozwinięte, takie jak południowa Anglia, okolice Paryża, czy Holandia oraz te, których poziom rozwoju znacznie odbiega od "średniej europejskiej". Są nimi Grecja, Irlandia, Portugalia, południowe Włochy. Polityka Strukturalna i Fundusze mają pomóc władzom centralnym i regionalnym słabiej rozwiniętych regionów w rozwiązywaniu ich najważniejszych problemów gospodarczych. Nasz kraj również otrzyma daleko idącą pomoc w tym zakresie.